Neden bu kadar lezzetli?
Kayısı, çiçek açtığı dönemde don olaylarına karşı hassas bir ağaçtır. Iğdır ovası, çevresindeki yüksek yaylalara göre çok daha alçakta olduğu için ilkbaharı erken ve daha güvenli geçirir. Yaz boyunca uzun güneşlenme süresi ve sıcak günler meyvenin şekerini artırır; serin geceler ise aromasını korur.
Bu koşullar Iğdır kayısısını iri, sulu ve belirgin kokulu yapar. Ürün coğrafi işaretle tescillidir; yani "Iğdır kayısısı" adı yalnızca bu ovada yetişen meyve için kullanılabilir.
Çiçekten hasada
| Dönem | Bahçede neler oluyor? |
|---|---|
| Mart – nisan | Ağaçlar çiçek açar; ova pembe-beyaza bürünür. Don riski olan son haftalar. |
| Mayıs | Meyve tutar, yeşil kayısılar büyür. |
| Haziran sonu | İlk erkenci kayısılar pazara iner. |
| Temmuz | Ana hasat. Bahçelerde, pazarlarda ve yol kenarlarında kayısı satışı zirvededir. |
| Temmuz – ağustos | Kurutma dönemi; damlarda ve bahçelerde kayısılar güneşe serilir. |
Pazarda nasıl seçilir?
Temmuz boyunca şehirdeki pazarlar, meyve halleri ve yol kenarındaki tezgâhlar kayısıyla dolar. Üreticiler çoğu zaman kasalarını doğrudan bahçeden getirir; bu yüzden fiyat ve kalite gün içinde bile değişebilir. Sabah erken saatlerde gelen kasalar en taze olanlardır, akşamüstü ise satıcılar kalan meyveyi daha uygun fiyata vermeye isteklidir. Tatmadan almayın: satıcıların neredeyse hepsi bir iki tane denemenize memnuniyetle izin verir.
- Renk: Eşit turuncu, güneş gören yüzünde hafif kırmızı benekli olanlar en olgun olanlardır. Yeşilimsi sapa yakın kısım, erken toplandığını gösterir.
- Doku: Parmakla hafifçe bastırınca çok az esnemeli. Taş gibi sert olanlar tatlanmaz; çok yumuşaklar ertesi güne kalmaz.
- Koku: İyi bir kayısı kasanın yanından geçerken bile kokar.
- Taşıma: Taze kayısı çabuk ezilir. Uzun yola çıkacaksanız sert-olgun olanları seçin ve sığ kasalarda taşıyın.
Gün kurusu ve saklama
Iğdır'da kayısı yalnızca taze yenmez. Hasattan sonra meyveler ikiye bölünür, çekirdeği çıkarılır ve güneşte birkaç gün kurutulur. Kükürtlenmeden kurutulan bu "gün kurusu" kayısılar koyu kahverengi-turuncu renkte olur ve daha yoğun bir tat taşır.
Saklama: Taze kayısı buzdolabında en fazla birkaç gün dayanır. Kuru kayısıyı hava almayan bir kavanozda, serin ve karanlık bir yerde aylarca saklayabilirsiniz. Uzun süre saklamak için dondurucu da iyi bir seçenektir.
Evde kolay kayısı kompostosu
Iğdır sofralarında yazın sık görülen bu serinletici içecek için:
- Yarım kilo kuru kayısıyı birkaç saat suda bekletin.
- İki litre su, damak zevkinize göre şeker ve birkaç karanfil ile birlikte kaynatın.
- Kısık ateşte yirmi dakika pişirin, soğumaya bırakın ve buzdolabında soğuk servis edin.
Aynı kayısılar reçel, pilav ve etli yemeklerde de kullanılır; tatlı-ekşi dengesiyle yemeğe derinlik katar. Kayısı çekirdeği de boşa gitmez: tatlı çekirdekler kırılıp içi kuruyemiş gibi yenir, bazı evlerde kurabiye ve helvalara katılır. Acı çekirdekler ise çiğ tüketilmemelidir; bunları tatlı olanlardan ayırt etmek için satıcıya sormak en güvenli yoldur.
